(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्‍ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।

   
    

शान्तिपर्व (Mahabharat) - 13 अनुशासनपर्व


॥ श्रीः ॥
13.95. अध्यायः 095
अथ दानधर्मपर्व ॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Topics
भीष्मेण युधिष्ठिरम्प्रति ब्राह्मणमहिमानुवर्णनम्॥ 1 ॥


Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Text

युधिष्ठिर उवाच।

यौ च स्यातां चरणेनोपपन्नौ
यौ विद्यया सदृशौ जन्मना च।
ताभ्यां दानं कतरस्मै विशिष्ट-
मयाचमानाय च याचते च॥ 13-95-1(85221)
भीष्म उवाच। 13-95-2x(7083)
श्रेयो वै याचतः पार्थ दानमाहुरयाचते।
अर्हत्तमो वै धृतिमान्कृपणादकृतात्मनः॥ 13-95-2(85222)
क्षत्रियो रक्षणधृतिर्ब्राह्मणोऽनर्थनाधृतिः।
ब्राह्मणो धृतिमान्विद्वान्देवान्प्रीणाति तुष्टिमान्॥ 13-95-3(85223)
याच्यमाहुरनीशस्य अतिहारं च भारत।
उद्वेजयन्ति याचन्ति यदा भूतानि दस्युवत्॥ 13-95-4(85224)
म्रियते याचमानो वै तमनु म्रियतेऽददत्।
ददत्संजीवयत्येनमात्मानं च युधिष्ठिर॥ 13-95-5(85225)
आनृशंस्यं परो धर्मो याचते यत्प्रदीयते।
अयाचतः सीदमानान्सर्वोपायैर्निमन्त्रयेत्॥ 13-95-6(85226)
यदि वै तादृशा राष्ट्रे वसेयुस्ते द्विजोत्तमाः।
भस्मच्छन्नानिवाग्नींस्तान्बुध्येथास्त्वं प्रयत्नतः॥ 13-95-7(85227)
तपसा दीप्यमानास्ते दहेयुः पृथिवीमपि।
अपूज्यमानाः कौरव्य पूजार्हास्तु तथाविधाः॥ 13-95-8(85228)
पूज्या हि ज्ञानविज्ञानतपोयोगसमन्विताः।
तेभ्यः पूजां प्रयुञ्जीथा ब्राह्मणेभ्यः परन्तपः 13-95-9(85229)
ददद्बहुविधान्देयानुपच्छन्दयते च तान्॥ 13-95-10(85230)
यदग्निहोत्रे सुहुते सायंप्रातर्भवेत्फलम्।
विद्यावेदव्रतवति तद्दानफलमुच्यते॥ 13-95-11(85231)
विद्यावेदव्रतस्नाता न व्यापाश्रयजीविनः।
गूढस्वाध्यायतपसो ब्राह्मणान्संशितव्रतान्॥ 13-95-12(85232)
कृतैरावसथैर्हृद्यैः सप्रेष्यैः सपरिच्छदैः।
निमन्त्रयेथाः कौरव्य कामैश्चान्यैर्द्विजोत्तमान्॥ 13-95-13(85233)
अपि ते प्रतिगृह्णीयुः श्रद्धोपेतं युधिष्ठिर।
कार्यमित्येव मन्वाना धर्मज्ञाः सूक्ष्मदर्शिनः॥ 13-95-14(85234)
अपि ते ब्राह्मणा भुक्त्वा गताः सोद्धरणान्गृहान्।
येषां दाराः प्रतीक्षन्ते पर्जन्यमिव कर्षकाः॥ 13-95-15(85235)
अन्नानि प्रातःसवने नियता ब्रह्मचारिणः।
ब्राह्मणास्तात भुञ्जानास्त्रेताग्निं प्रीणयन्त्युत॥ 13-95-16(85236)
माध्यंदिनं ते सवनं ददतस्तात वर्तताम्।
गोहिरण्यानि वासांसि तेनेन्द्रः प्रीयतां तव॥ 13-95-17(85237)
तृतीयं सवनं ते वै वैश्वदेवं युधिष्ठिर।
यद्देवेभ्यः पितृभ्यश्च विप्रेभ्यश्च प्रयच्छसि॥ 13-95-18(85238)
अहिंसा सर्वभूतेभ्यः संविभागश्च सर्वशः।
दमस्त्यागो धृतिः सत्यं भवत्यवभृथाय ते॥ 13-95-19(85239)
एथ ते चिततो यज्ञः श्रद्धापूतः सदक्षिणः।
विशिष्टः सर्वयज्ञानां नित्यं तात प्रवर्तताम्॥ ॥ 13-95-20(85240)

इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि पञ्चनवतितमोऽध्यायः॥ 95 ॥

Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Footnotes

7-95-1 चरणेनाचरणेन॥ 7-95-2 याचतः याचकात् तद्दानादिस्यर्थः॥ 7-95-3 अनर्थना अयाच्चा। 7-95-4 याच्यं याचनारूपं कर्म। अनीशस्य दरिद्रस्यातिहारं तिरस्कारमाहुः। यदा यतः याचन्ति याचमानानि भूतानि दस्युवल्लोकानुद्वेजयन्ति॥ 7-95-10 उपच्छन्दयते उपच्छन्दयेत। ददद्बहुविधान्दायानुपागच्छन्नयाचतामिति झ.पाठः। अयाचतां अयाचमानानाम्। उपागच्छन्समीपमुपसर्पन् दायान्धनादीन्ददत् दाता भवेति शेषः॥ 7-95-15 सोद्धरणान्स्वामिन्यागते दास्यामीति याचमानेभ्यो बालकेभ्य आशाप्रदर्शनमुद्धरणं तत्सहितान्॥


Mahabharat- Hindi (Devanagari) 100000 shlokas

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.